Giải pháp công nghệ điều khiển sinh học khống chế vi bào tử trùng EHP

PGS.TS. Nguyễn Ngọc Phước, Khoa Thủy sản, Trường Đại học Nông lâm, Đại học Huế chia sẻ tại Hội thảo

Đánh giá về thực trạng nền nuôi tôm công nghiệp hiện nay, tại triển lãm Vietshrimp Asia 2026, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Phước, Khoa Thủy sản, Trường Đại học Nông lâm, Đại học Huế nhận định, áp lực thâm canh mật độ cao kết hợp cùng nguồn giống chưa hoàn toàn sạch bệnh đang gây ra rủi ro lớn. Môi trường ao nuôi ngày càng tích lũy nhiều bào tử EHP, cộng hưởng với chiến lược cho ăn chưa phù hợp tiếp tục đẩy người nông dân vào thế khó.

Loại mầm bệnh này không trực tiếp gây chết tôm, ngược lại chúng âm thầm bào mòn lợi nhuận kinh tế thông qua việc làm tôm chậm lớn, kích cỡ không đồng đều, cản trở quá trình nuôi đạt kích cỡ thương phẩm lớn. Tôm nhiễm bệnh dễ mắc hội chứng phân trắng do rối loạn tiêu hóa, suy giảm sức đề kháng, tổn thương gan tụy mãn tính, cuối cùng đẩy chi phí thức ăn lên mức rất cao.

Để giải quyết triệt để bài toán này, xu thế công nghệ nuôi tôm điều khiển sinh học nổi lên như một hướng đi tất yếu. Sản phẩm LOKSpo, được nghiên cứu bởi Công ty CP Công nghệ sinh học R.E.P (R.E.P Biotech), chứa thành phần chính gồm chủng lợi khuẩn Bacillus subtilis REP 2106-GT kết hợp cùng phức hợp chức năng sinh học thực vật. Phức hợp này chứa các nhóm chất quan trọng gồm Alkaloids, Flavonoids, Polysaccharides đóng vai trò khóa hệ thống ống phóng từ PTP1 đến PTP4 của bào tử EHP.

Đi sâu vào cơ chế hoạt động, hoạt chất sinh học trong nhóm Flavonoids trực tiếp gắn vào hệ PTP4, ngăn chặn khả năng bào tử tiếp cận tế bào gan tụy tôm. Hợp chất này được lên men phân tử, sở hữu khả năng xuyên màng tế bào nhanh, khuếch tán mạnh mẽ nhờ đặc tính ái lực kép với cả nước và lipid. Hợp chất này tiếp tục gắn đa điểm vào lớp glycoprotein của PTP1 thông qua liên kết hóa học OH-O-N-Acetyl, làm mất đi tính đàn hồi tự nhiên. Ống phóng EHP do đó không thể phóng và bơm vật chất di truyền vào tế bào gan tụy. Điểm đột phá của công nghệ nằm ở cơ chế vô hiệu hóa khả năng gây bệnh của EHP thay cho phương pháp tiêu diệt cưỡng bức.

Sản phẩm LOKSpo được nghiên cứu bởi Công ty CP Công nghệ sinh học R.E.P (R.E.P Biotech)

Thực nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả bất hoạt EHP

Để minh chứng tính hiệu quả thực tế của giải pháp sinh học, nhóm nghiên cứu tại Khoa Thủy sản thuộc Trường Đại học Nông lâm, Đại học Huế đã tiến hành chương trình đánh giá chuyên sâu kéo dài từ ngày 10/5/2025 đến ngày 30/12/2025. Nguồn vi bào tử trùng được thu thập trực tiếp từ các ao nuôi tôm thẻ chân trắng xuất hiện dấu hiệu còi cọc, sau đó được định lượng bằng phương pháp qPCR thời gian thực và pha loãng đạt nồng độ 10^7 bản sao trên mỗi micro lít DNA. Nhóm chuyên gia tuyển chọn tôm khỏe mạnh có trọng lượng từ 1.5g – 2g trên 1 con, tiến hành thuần dưỡng trong 7 ngày dưới điều kiện môi trường kiểm soát nghiêm ngặt. Hệ thống nuôi duy trì thông số lý tưởng với độ mặn 20/1000, hàm lượng oxy hòa tan ở mức 4 – 6 mlg/l, độ pH dao động từ 7.0 đến 7.5, cùng vận tốc dòng chảy đạt 1.4 m/s.

Xuyên suốt quá trình này, tôm được cung cấp khẩu phần ăn chiếm 5% khối lượng thân, chia đều thành 4 cữ vào lúc 8 giờ, 12 giờ, 14 giờ và 17 giờ hàng ngày. Mô hình cảm nhiễm được thiết kế sát thực tế thông qua việc cho tôm khỏe ăn gan tụy mang mầm bệnh. Đồng thời, thí nghiệm nuôi chung tôm khỏe cùng tôm nhiễm bệnh.

Thí nghiệm được bố trí theo 3 nhóm nghiệm thức chính bao gồm đối chứng âm không mầm bệnh và không dùng chế phẩm, đối chứng dương có mầm bệnh nhưng không dùng chế phẩm, cùng nhóm thử nghiệm mang mầm bệnh kết hợp bổ sung LOKSpo theo các liều lượng tăng dần từ 1g, 2g, 3g đến 4g trên mỗi kilogram thức ăn.

Kết quả thí nghiệm cho thấy sự vượt trội của công nghệ khóa sinh học, khi toàn bộ tôm ở nhóm thử nghiệm bổ sung chế phẩm đều cho kết quả âm tính hoàn toàn với vi bào tử trùng vào các mốc thời gian ngày thứ 21, 35 và 49 sau cảm nhiễm. Ngược lại, nhóm đối chứng dương liên tục hiển thị kết quả dương tính trong cùng chu kỳ đánh giá, khẳng định mầm bệnh sinh sôi liên tục khi không có cơ chế bất hoạt ống phóng cực.

Các chỉ số sau thí nghiệm này chứng minh một cách thuyết phục năng lực bất hoạt cơ chế lây nhiễm của vi bào tử trùng từ chế phẩm sinh học, mở ra cơ hội lớn giúp người nuôi tôm kiểm soát tốt dịch bệnh, cải thiện tốc độ tăng trưởng và tối ưu hiệu quả lợi nhuận.

Nâng cao tỷ lệ sống và ứng dụng thực tiễn trong ao nuôi

Bên cạnh khả năng bất hoạt cơ chế lây nhiễm, sản phẩm LOKSpo còn minh chứng hiệu quả vượt trội trong việc nâng cao tỷ lệ sống của tôm nuôi. Xuyên suốt 49 ngày tiến hành thí nghiệm, kết quả ghi nhận tỷ lệ nuôi sống đạt mức 100% ở cả 4 nghiệm thức được bổ sung chế phẩm, hoàn toàn không xuất hiện hiện tượng tôm chết do bệnh lý.

Trái ngược với kết quả tích cực này, nhóm đối chứng dương bắt đầu xuất hiện tình trạng tôm chết rải rác trong giai đoạn từ ngày thứ 12 đến ngày thứ 28 sau khi tiến hành cảm nhiễm mầm bệnh. Phân tích mô học tế bào gan tụy tôm thẻ chân trắng ở nhóm sử dụng chế phẩm cho thấy kết quả âm tính hoàn toàn với vi bào tử trùng, cấu trúc mô nguyên vẹn và khỏe mạnh.

Từ những số liệu thực tiễn trên, nhóm nghiên cứu đưa ra kết luận giải pháp này không trực tiếp tiêu diệt mầm bệnh cưỡng bức, thay vào đó tạo ra cơ chế bất hoạt ống cực, ngăn chặn quá trình phóng vật chất di truyền vào tế bào gan tụy. Mầm bệnh khi mất đi chức năng sinh học sẽ tự động bị cơ thể tôm đào thải ra ngoài, mở ra phương pháp kiểm soát dịch bệnh bền vững, an toàn và không gây áp lực lên vật nuôi.

PGS.TS. Nguyễn Ngọc Phước khuyến cáo người nuôi nên chủ động ứng dụng giải pháp này ngay từ thời điểm thả giống, đặc biệt tại các vùng nuôi có tiền sử xuất hiện dịch bệnh. Về phác đồ sử dụng thực tế, người nuôi cần trộn đều 1 gram LOKSpo cho mỗi kilogram thức ăn để phòng bệnh liên tục trong suốt vụ nuôi. Trong trường hợp cần can thiệp trị bệnh, liều lượng được điều chỉnh tăng lên mức 2 gram – 5 gram LOKSpo cho mỗi kilogram thức ăn, duy trì liên tục từ 15 – 30 ngày nhằm phục hồi sức khỏe hệ gan tụy.

Nguồn:www.nguoinuoitom.vn